„Good Bye, Lenin!”, czyli kiedy prawda staje się zbyt niewygodna

„Good Bye, Lenin!” to jedna z najbardziej charakterystycznych niemieckich komedii ostatnich dekad. Teraz mogli ją obejrzeć miłośnicy kina w Cinema Social Club w Liverpoolu.

Kłamstwo zazwyczaj zaczyna się niewinnie. „Nie mów jej jeszcze”. „Niech odpocznie”. „Jakoś to wyjaśnimy”. Problem zaczyna się wtedy, kiedy człowiek budzi się ze śpiączki w świecie, który przestał istnieć, a jego syn postanawia zrobić wszystko, żeby tego nie zauważył.

Berlin, 1989 rok. Mur berliński upada, Niemiecka Republika Demokratyczna właśnie przechodzi do historii, a Alex musi znaleźć sposób, by jego zagorzała socjalistyczna matka nie dowiedziała się o tym wszystkim. Zaczyna więc budować dla niej alternatywną rzeczywistość, w której nic się nie zmieniło. Z czasem problem polega już tylko na tym, że utrzymanie jednego kłamstwa wymaga kolejnych dziesięciu, a potem jeszcze kilku słoików ogórków, fikcyjnych wiadomości telewizyjnych i coraz bardziej desperackich prób przekonania własnej matki, że kapitalizm jednak nie wdarł się do ich życia.

To właśnie punkt wyjścia „Good Bye, Lenin!”, filmu Wolfganga Beckera, który z absurdalnej historii rodzinnej zrobił jedną z najbardziej charakterystycznych niemieckich komedii ostatnich dekad. I choć od premiery minęły już ponad dwie dekady, jego historia wcale się nie zestarzała. Pod warstwą humoru kryje się bowiem opowieść o pamięci, rodzinie, zmianie i potrzebie ochronienia kogoś bliskiego przed rzeczywistością, która okazała się dla niego zbyt gwałtowna.

Alex nie próbuje oszukać matki dla własnej wygody. Chce ją ochronić, a przy okazji sam zaczyna odtwarzać świat, który już nie istnieje. Im dłużej trwa jego mała mistyfikacja, tym bardziej zaczyna się zacierać granica między kłamstwem a rzeczywistością. I właśnie tutaj film Beckera robi się znacznie ciekawszy, niż sugerowałby sam opis fabuły. Bo przecież wszyscy w jakimś stopniu budujemy własne wersje przeszłości, wybieramy z niej to, co chcemy pamiętać, a resztę zostawiamy gdzieś poza kadrem.

W sobotę, 19 września, właśnie ten film zobaczymy na dużym ekranie w Museum of Liverpool podczas kolejnego wydarzenia organizowanego przez Cinema Social Club. Tym razem projekcja będzie jednak czymś więcej niż tylko okazją do ponownego obejrzenia historii Alexa i jego matki. Organizatorzy przygotowali spotkanie poświęcone historii i pamięci NRD, a więc tematowi, który w przypadku tego filmu właściwie sam prosi się o rozmowę.

Przed seansem profesor Anna Saunders z University of Liverpool opowie o historii i pamięci Niemieckiej Republiki Demokratycznej, natomiast po projekcji odbędzie się dyskusja prowadzona przez Rossa Montgomery’ego z Liverpool German Stammtisch. Film zostanie pokazany z angielskimi napisami, więc nawet jeśli znajomość niemieckiego kończy się u Was na „danke” i „Achtung”, tym razem nie trzeba będzie przez dwie godziny zgadywać, co właściwie dzieje się na ekranie.

Kiedy kino zaczyna być rozmową

To właśnie ten element sprawia, że wydarzenia Cinema Social Club wyróżniają się na tle zwykłych projekcji. Film nie jest tutaj produktem, który zaczyna się wraz ze zgaszeniem świateł i kończy wraz z napisami końcowymi. Ma być początkiem rozmowy, a nie jej końcem. W przypadku wcześniejszych wydarzeń klub łączył projekcje z dyskusjami, tematami społecznymi i działalnością charytatywną, dzięki czemu widzowie dostawali coś więcej niż kolejne dwie godziny spędzone w kinowym fotelu.

Tym razem dochodzi do tego jeszcze inauguracja nowej serii „Media on Trial”, która ma otworzyć przestrzeń do rozmowy o mediach i ich roli w kształtowaniu rzeczywistości. Trudno chyba wymyślić lepszy film na rozpoczęcie takiego cyklu niż historię człowieka, który z pomocą fikcyjnych programów telewizyjnych próbuje stworzyć własną wersję świata.

W końcu Alex robi dokładnie to, co media potrafią robić od zawsze: wybiera fakty, pomija inne, układa z nich określoną narrację i przekonuje odbiorcę, że właśnie tak wygląda rzeczywistość. Różnica polega na tym, że jego widownia liczy dokładnie jedną osobę i siedzi w jego własnym mieszkaniu.

Cinema Social Club ma zresztą powód do świętowania

Sobotnie wydarzenie przychodzi w całkiem ciekawym momencie dla samego Cinema Social Club, bo liverpoolskiej inicjatywie filmowej udało się znaleźć w gronie nominowanych do Cinema for All Awards aż w dwóch kategoriach: Film Programming Award oraz Marketing and Publicity Award.

To już nie jest tylko sympatyczny lokalny klubik, który raz na jakiś czas organizuje pokaz filmu w Museum of Liverpool. Nominacja pokazuje, że konsekwentnie budowana inicjatywa zaczyna być zauważana również szerzej, poza samym Liverpoolem. A patrząc na wcześniejsze wydarzenia, trudno się temu specjalnie dziwić. Cinema Social Club od początku próbuje robić coś więcej niż sprzedawać bilety na seans. Film ma być punktem wyjścia do rozmowy, spotkania i poznania ludzi, którzy patrzą na tę samą historię z zupełnie różnych perspektyw.

Mieliśmy już przecież „IO”, które stało się okazją do rozmowy o człowieku i świecie oglądanym z perspektywy… osła, a także wcześniejsze projekcje łączące kino z tematami społecznymi, kulturą i działalnością charytatywną. W przypadku „Good Bye, Lenin!” ten model pasuje wręcz idealnie, bo trudno byłoby znaleźć film, który bardziej prowokuje do rozmowy o historii, pamięci i tym, jak różnie możemy pamiętać ten sam świat.

Miałem zresztą przyjemność pisać już wcześniej o wydarzeniach Cinema Social Club i o pracy Honoraty Mikołajew, która stoi za tą inicjatywą, jak i całego zespołu wspierającego stojącego za tą ideą. W lokalnych inicjatywach kulturalnych najbardziej lubię właśnie ten moment, kiedy przestają być tylko pomysłem kilku osób, a zaczynają tworzyć własną społeczność. Nie potrzebują przy tym wielkich deklaracji ani budżetu przypominającego finansowanie małego państwa. Wystarczy dobry pomysł, konsekwencja i ludzie, którym chce się robić coś dla innych. Resztę można próbować załatwić marketingiem, chociaż czasem najlepszą reklamą okazuje się po prostu fakt, że ludzie wychodzą z wydarzenia i chcą wrócić.

I właśnie dlatego 19 września warto zajrzeć do Museum of Liverpool. Drzwi otwierają się o 13:30, a projekcja rozpocznie się o 14:00. Bilet kosztuje £5, a organizatorzy przygotowali również darmowe gadżety oraz losowanie nagród.

„Good Bye, Lenin!” pasuje tutaj wyjątkowo dobrze, bo pod całą warstwą żartu kryje się historia o świecie, który skończył się szybciej, niż ludzie zdążyli się z nim pożegnać, oraz o tym, jak bardzo potrzebujemy czasem opowieści, które pozwalają nam ten świat jeszcze raz poukładać. Tym razem Cinema Social Club nie próbuje jednak odtwarzać przeszłości, lecz daje ludziom przestrzeń, żeby o niej porozmawiać. I może właśnie w tym tkwi największa wartość takich lokalnych inicjatyw: nie potrzebują czerwonych dywanów, wielkich deklaracji ani budżetu przypominającego finansowanie małego państwa. Wystarczy dobry pomysł, kilka osób, którym chce się go konsekwentnie realizować, i publiczność, która po seansie niekoniecznie od razu chce wracać do domu.

Cinema Social Club zaprasza więc na „Good Bye, Lenin!”. Będzie film, będzie rozmowa, będzie trochę historii i trochę niemieckiego absurdu. A za pięć funtów to zdecydowanie lepszy sposób na sobotnie popołudnie niż kolejne dwie godziny scrollowania internetu, podczas których algorytm spróbuje nam udowodnić, że koniecznie potrzebujemy nowej patelni, kursu produktywności i filmu z kotem. Choć z tym ostatnim akurat algorytm może mieć rację.

fot: materiały prasowe/Cinema Social Club