Dlaczego Brytyjczycy mają dwa krany?

Pierwsza rzecz, która zaskakuje i denerwuje przyjeżdżających do Wielkiej Brytanii, to oddzielne krany na ciepłą i zimną wodę. Skąd się wzięły?

Jeśli ktoś pierwszy raz korzysta z brytyjskiej łazienki, prędzej czy później przeżywa ten moment konsternacji. Dwa krany nad umywalką. Z jednego leci lodowata woda, z drugiego – wrzątek. Nie ma możliwości ustawienia temperatury gdzieś pomiędzy. Dla mieszkańca kontynentalnej Europy wygląda to jak błąd architekta. Dla Brytyjczyka jest to zupełnie normalne. Po co Brytyjczykom dwa krany?

Odpowiedź kryje się w historii brytyjskich wodociągów. W XIX wieku zaczęto budować nowoczesne systemy wodociągowe i kanalizacyjne. Wielka Brytania była pionierem nowoczesnej filtracji wody. W 1804 roku w szkockim Paisley powstał pierwszy system filtracji piaskowej związany z publicznym zaopatrzeniem w wodę. Ćwierć wieku później w Londynie uruchomiono pierwszy na świecie system uzdatniania publicznej wody z wykorzystaniem piasku na dużą skalę. W brytyjskich domach zimna woda była więc doprowadzana bezpośrednio z sieci wodociągowej. Aby uzyskać ciepłą, trzeba było najpierw podgrzać ją w garnku na piecu, a później zaczęto przechowywać i podgrzewać wodę w większych zbiornikach, często umieszczanych na strychach. Taka woda mogła mieć długotrwały kontakt z powietrzem, osadami czy materiałami, z których wykonano zbiornik. Zdarzało się też, że do zbiorników trafiały różne niepożądane stworzenia, w tym szczury. Dlatego oba obiegi były utrzymywane osobno. Zimna woda z sieci była przeznaczona do picia, a ciepła – do mycia.

Był jeszcze jeden powód. Woda zimna, doprowadzana bezpośrednio z sieci, znajdowała się pod wyższym ciśnieniem niż ciepła woda spływająca ze zbiornika na strychu grawitacyjnie. Połączenie obu instalacji mogło więc powodować niepożądany przepływ i cofanie się wody między nimi. A dwa oddzielne krany były prostym i bezpiecznym rozwiązaniem.

Istnieje też ciekawa anegdota, według której Brytyjczycy mieli nie potrafić połączyć dwóch kranów w jeden, aż zrobili to inżynierowie Napoleona. Obrażeni na francuską pomysłowość wyspiarze mieli postanowić, że nigdy nie przyjmą tego rozwiązania. Faktem w tej historii jest jedynie to, że pierwszy patent na filtr do wody wykonany z wełny, gąbki i węgla drzewnego, przyznano Francuzowi Josephowi Amy w 1745 roku – na ćwierć wieku przed narodzinami cesarza.

Jak sobie radzić z korzystaniem z dwóch kranów? Brytyjczycy mają na to sposób. Wystarczy zatkać odpływ w umywalce, nalać trochę zimnej i trochę gorącej wody, a następnie je wymieszać. Dzięki temu jest oszczędniej, bo zużywa się mniej wody niż przy ciągłym strumieniu. Tyle że większość przyjezdnych nie chce tego robić i próbuje umyć ręce pod jednym z dwóch kranów, ryzykując, że albo odmrozi sobie palce, albo przypadkiem je ugotuje. Choć oczywiście pomysłowi rodacy stosują specjalne złączki, albo po prostu biorą się za remont i kupują nową baterię.

Współczesna Wielka Brytania powoli odchodzi od tego rozwiązania. W nowych łazienkach coraz częściej pojawiają się baterie mieszające, takie jak w Polsce i innych krajach Europy. Dwa krany przetrwały jednak w milionach starszych domów, tradycyjnych hotelach, pensjonatach, historycznych pubach. I nie pożegnamy się z nimi tak prędko.