Czy Wielka Brytania wróci do Unii Europejskiej? Brexit znów dzieli wyspiarską politykę

„Przyszłość Wielkiej Brytanii leży w Unii Europejskiej” – uważa była kanclerz skarbu Rachel Reeves. Jej słowa wywołały polityczną dyskusję, która może na nowo zdefiniować relacje Londynu z Brukselą. Coraz więcej polityków Partii Pracy mówi otwarcie o błędach popełnionych przy Brexicie, a premier Andy Burnham nie wyklucza, że Brytyjczycy powinni ponownie rozważyć swoje miejsce w Europie.

Wielka Brytania stała się po Brexicie „biedniejsza, słabsza i mniej bezpieczna” – oceniła Reeves w artykule opublikowanym w „Sunday Times”. Polityczka przyznała, że jej osobiste przekonania dotyczące europejskiej przyszłości kraju nigdy nie były tajemnicą w Ministerstwie Finansów. To jedna z najbardziej jednoznacznych deklaracji na rzecz powrotu do UE ze strony polityków głównego nurtu brytyjskiej polityki. Co istotne, nie jest to już wyłącznie głos zwolenników ponownego członkostwa, ale element coraz szerszej dyskusji wewnątrz Partii Pracy.

Labour zmienia podejście do Brexitu

Przed ostatnimi wyborami parlamentarnymi Partia Pracy wykluczała powrót do Unii Europejskiej, unii celnej i jednolitego rynku. Obiecywała natomiast poprawę relacji z Brukselą i ograniczenie negatywnych konsekwencji Brexitu. Dziś polityczny język wyraźnie się zmienia. Premier Andy Burnham uważa, że Wielka Brytania powinna przeprowadzić otwartą i uczciwą dyskusję na temat przyszłości swoich relacji z Europą. Sam nie ukrywa, że chciałby w dłuższej perspektywie ponownego członkostwa kraju w UE.

Nie oznacza to jednak, że rząd zamierza natychmiast rozpocząć procedurę powrotu. Na razie chodzi przede wszystkim o odbudowę współpracy gospodarczej, handlowej i politycznej. W grę wchodzi między innymi zacieśnienie relacji z jednolitym rynkiem oraz ułatwienia w podróżowaniu i podejmowaniu pracy przez młodych ludzi.

Brexit coraz częściej oceniany jako gospodarczy błąd

Dziesięć lat po referendum z 2016 roku coraz częściej powraca pytanie, czy obietnice zwolenników Brexitu rzeczywiście się spełniły. Zwolennicy wyjścia z UE przekonywali wówczas, że Wielka Brytania odzyska kontrolę nad prawem, granicami i pieniędzmi, które wcześniej przekazywała do unijnego budżetu. Brexit miał również otworzyć nowe możliwości handlowe na świecie.

W praktyce przedsiębiorcy musieli zmierzyć się z dodatkowymi formalnościami, kontrolami granicznymi i kosztami eksportu do państw Unii. Szczególnie odczuwalne okazały się zmiany dla firm handlujących żywnością i małych przedsiębiorstw, które wcześniej prowadziły sprzedaż na europejskich rynkach bez tak rozbudowanych procedur. Dodatkowym problemem stały się ograniczenia dotyczące swobodnego przepływu osób. Obywatele UE nie mogą już automatycznie przyjeżdżać do Wielkiej Brytanii w celu podjęcia pracy, a Brytyjczycy stracili analogiczne prawo do swobodnego osiedlania się i zatrudnienia w państwach Unii.

Konserwatyści i Farage nie chcą powrotu do debaty o Brexicie

Propozycje ponownego zbliżenia z UE spotykają się z ostrą reakcją opozycji. Partia Konserwatywna uważa, że ponowne otwieranie dyskusji o Brexicie nie jest tym, czego obecnie potrzebuje kraj. Jej politycy przekonują, że rząd powinien skupić się na wykorzystaniu możliwości, jakie miało przynieść opuszczenie Unii. Jeszcze bardziej stanowczy jest Nigel Farage, lider Reform UK i główny architekt brexitu. Jego zdaniem rząd nie ma mandatu wyborczego do zacieśniania więzi z Brukselą w sposób, który mógłby prowadzić do odwrócenia skutków Brexitu.

Farage od lat buduje swoją pozycję polityczną na sprzeciwie wobec integracji europejskiej. Powrót do dyskusji o członkostwie w UE jest więc dla niego również szansą na ponowne zmobilizowanie wyborców, którzy w 2016 roku opowiedzieli się za wyjściem z Unii.

Czy Brytyjczycy chcą ponownie być w Unii?

Zmieniają się jednak nastroje społeczne. Kolejne badania opinii publicznej wskazują, że zwolennicy powrotu do UE stanowią obecnie wyraźną większość ankietowanych. Szczególnie duże poparcie dla ponownego członkostwa obserwuje się wśród młodszych Brytyjczyków, którzy w czasie referendum w 2016 roku często nie mieli jeszcze prawa głosu. Dla wielu z nich Brexit oznacza przede wszystkim utratę możliwości swobodnego studiowania, pracy i mieszkania w krajach europejskich.

Nie oznacza to jednak, że wszyscy przeciwnicy Brexitu oczekują natychmiastowego powrotu do Unii. Część wyborców popiera przede wszystkim odbudowę współpracy gospodarczej i usunięcie barier, bez konieczności ponownego przyjmowania wszystkich zasad członkostwa.

Co powrót do UE oznaczałby dla Polaków w Wielkiej Brytanii?

Dla mieszkających na Wyspach Polaków ewentualna zmiana relacji z Unią mogłaby mieć znaczenie w wielu codziennych sprawach. Dotyczyłaby między innymi możliwości podróżowania, podejmowania pracy, prowadzenia działalności gospodarczej i kontaktów rodzinnych między Wielką Brytanią a Polską. Nie oznaczałaby jednak automatycznego przywrócenia wszystkich praw sprzed Brexitu. Szczególnie ważne jest to, że osoby posiadające settled status nie musiałyby z samego faktu ewentualnego powrotu Wielkiej Brytanii do UE ponownie ubiegać się o prawo pobytu. Ich sytuacja prawna wynika z odrębnych regulacji dotyczących praw obywateli UE mieszkających w Wielkiej Brytanii. Na razie nie ma też konkretnych propozycji, które przesądzałyby o przywróceniu swobody przepływu osób.

Powrót do Europy czy tylko poprawa relacji?

Wielka Brytania nie jest obecnie bliska formalnego powrotu do Unii Europejskiej. Taki proces wymagałby decyzji politycznej, negocjacji z państwami członkowskimi i spełnienia warunków akcesji. Konieczne byłoby również uzyskanie poparcia brytyjskiego społeczeństwa. Jednak sam fakt, że czołowi politycy Labour zaczynają otwarcie mówić o ponownym członkostwie, pokazuje, jak bardzo zmieniła się brytyjska debata od czasu referendum.

Jeszcze kilka lat temu polityk głównej partii rządzącej, który publicznie opowiadałby się za powrotem do UE, musiałby liczyć się z poważnymi konsekwencjami politycznymi. Dziś takie stanowisko coraz częściej pojawia się w centrum dyskusji o przyszłości kraju. Pytanie nie brzmi już tylko, czy Brexit był błędem. Coraz częściej Brytyjczycy zastanawiają się, ile kosztowało ich wyjście z Unii i czy nie nadszedł czas, by ponownie rozważyć europejską przyszłość Wielkiej Brytanii.

fot: AI