Homebaked Bakery w Liverpoolu: zapach ciasta w cieniu The Kop

Żeby pojąć, dlaczego akurat pie stał się tak ważny dla Homebaked Bakery, trzeba zrozumieć, że to jedzenie mocno związane z kuchnią codzienną, robotniczą i północną, a z czasem również z kulturą brytyjskich stadionów.

Czasem najlepsze plany to te, których właściwie nie było. W zeszłą sobotę zamiast tradycyjnego wycisku na squashu wspólnie z Luizą obraliśmy więc zupełnie inny kierunek i ruszyliśmy na Anfield. Tym razem bez rakiet, bez biegania za piłką i bez całej tej sportowej otoczki, która pozwala człowiekowi wmówić sobie, że sobotni poranek został wykorzystany wyjątkowo produktywnie. Cel był znacznie prostszy: śniadanie.

Był w tym zresztą pewien sens. Nowy sezon Premier League właśnie zaglądał Liverpoolowi przez okno. W piątek 21 sierpnia rusza kolejna kampania, a The Reds na pierwszy ligowy mecz poczekają do niedzieli. 23 sierpnia o 16:30 Liverpool rozpocznie sezon wyjazdowym spotkaniem z Newcastle United na St James’ Park. Będzie to jednocześnie pierwszy oficjalny mecz Andoniego Iraoli w roli trenera Liverpoolu.

Na razie jednak okolica Anfield pozostaje niemal surrealistycznie spokojna. Nie ma jeszcze czerwonej rzeki kibiców płynącej Walton Breck Road, kolejek, śpiewów, flag i tego charakterystycznego napięcia, które w dniu meczu sprawia, że nawet zwykłe przejście przez ulicę zaczyna wyglądać jak element większego wydarzenia. Jest za to zwykłe Anfield: szeregi domów z czerwonej cegły, lokalne sklepy, stadion górujący nad okolicą i mieszkańcy, dla których sobota wcale nie musi oznaczać Premier League.

I właśnie wtedy najlepiej zobaczyć tę dzielnicę. Nie przez pryzmat stadionu, klubowego sklepu czy muzeum, lecz trochę z boku. Bo wystarczy odejść od Anfield kilkadziesiąt metrów, żeby znaleźć budynek, który na pierwszy rzut oka jest po prostu piekarnią, a po chwili okazuje się małym streszczeniem historii tej części Liverpoolu. To Homebaked Community Bakery.

Maszt z potwora Brunela

Zanim jednak przekroczymy jej czerwone drzwi, warto spojrzeć w górę. Tuż obok The Kop stoi wysoki, biały maszt flagowy. Dla większości przechodniów to po prostu kawał pomalowanego metalu z flagą Liverpoolu i Liver Birdem. W Liverpoolu trzeba się zresztą nauczyć ignorować takie detale, bo gdyby człowiek chciał zatrzymywać się przy każdej historycznej anomalii, zwykłe wyjście po mleko mogłoby zająć pół dnia.

Ten maszt ma jednak historię sięgającą czasów, kiedy potęgę Liverpoolu mierzono nie liczbą zdobytych trofeów, lecz tonażem statków wpływających do ujścia Mersey. Według najbardziej prawdopodobnej wersji pochodzi z SS Great Eastern, gigantycznego parowca zaprojektowanego przez Isambarda Kingdoma Brunela. Kiedy statek zwodowano w 1858 roku, był największą jednostką, jaką kiedykolwiek zbudowano. Miał ponad 211 metrów długości i mógł zabrać około czterech tysięcy pasażerów.

W 1891 roku maszt miał trafić na Anfield, gdzie stanął jeszcze przy stadionie Evertonu. Kiedy The Toffees przenieśli się na Goodison Park, pozostał na miejscu i stał się częścią historii nowo powstałego Liverpool Football Club. I wszystko byłoby pięknie. Brunel, największy statek swoich czasów, Mersey, Everton, narodziny Liverpoolu. Historia gotowa. Można iść na kawę. Tyle że historia, jak zwykle, nie zamierza być aż tak uprzejma.

Istnieje bowiem również wersja, według której maszt pochodził z królewskiego jachtu Alexandra. Oficjalna historia Liverpool FC uznaje ją jednak za bardzo mało prawdopodobną. Nie mamy więc dowodu pozwalającego zamknąć sprawę definitywnie. I może właśnie dlatego ten maszt pasuje do Anfield tak dobrze. Od ponad stu trzydziestu lat stoi tutaj jako pamiątka po świecie wielkich statków, stoczni i portowych ambicji, a dziś przypomina, że historia tego miejsca zaczęła się na długo przed futbolem.

Anfield, którego nie widać z The Kop

Zanim pojawiły się czerwone szeregowce, Anfield było zupełnie innym miejscem. Wraz z industrializacją i rozwojem portu otwarte tereny ustąpiły miejsca gęstej zabudowie, a wiktoriańskie domy stały się charakterystycznym krajobrazem dzielnicy. W tych domach toczyło się zwyczajne życie: praca, rodzina, pub, szkoła, zakupy i wszystkie małe dramaty, które przez kolejne pokolenia składają się na historię miasta. Czasami jednak historia potrafi wejść do salonu w sposób znacznie mniej metaforyczny.

Niedaleko stąd rozegrała się jedna z najbardziej zagadkowych spraw kryminalnych w historii Liverpoolu. 20 stycznia 1931 roku Julia Wallace została znaleziona martwa w domu przy 29 Wolverton Street. Dzień wcześniej jej mąż, William Herbert Wallace, otrzymał telefon od tajemniczego R. M. Qualtrougha, który zaprosił go na spotkanie przy Menlove Gardens East. Wallace udał się pod wskazany adres. Problem polegał na tym, że taka ulica nie istniała. Kiedy wrócił do domu, Julia już nie żyła. Wallace został skazany za jej morderstwo, ale później wyrok uchylono. Osoby odpowiedzialnej za zabójstwo nigdy ostatecznie nie wskazano.

Nie chodzi jednak o to, żeby robić z Anfield dzielnicę zbrodni. Ta historia przypomina raczej, że zanim Liverpool FC stał się globalną marką, Anfield było po prostu gęsto zamieszkanym kawałkiem miasta, w którym ludzie żyli, pracowali, kochali, kłócili się i czasem ginęli w okolicznościach, których nie potrafiono wyjaśnić.

Prawdziwy cios w tkankę dzielnicy przyszedł jednak wiele dekad później i nie miał nic wspólnego z kryminałem. Przyszedł zza biurek miejskich planistów. Pod koniec XX i na początku XXI wieku Anfield objęto Housing Market Renewal Initiative. Pod hasłem regeneracji zaczęto wykupywać i wyburzać stare domy szeregowe, a mieszkańców przesiedlać. Kiedy program został wycofany, część dzielnicy pozostała w stanie zawieszenia. Domy opustoszały, okna zabito deskami, a ulice, które miały zostać „odnowione”, przez pewien czas wyglądały raczej tak, jakby ktoś wyszedł w połowie remontu i nigdy nie wrócił.

W tym samym okresie z krajobrazu dzielnicy zniknęła Mitchell’s Bakery, działająca od 1903 roku piekarnia na rogu Oakfield Road i Donaldson Street, przez pokolenia znana jako „The Pie Shop”. Budynek był przeznaczony do wyburzenia, a rodzinna piekarnia znalazła się w świecie, w którym coraz mniej było zarówno klientów, jak i pewności, czy jutro jeszcze będzie gdzie otworzyć drzwi.

Od The Pie Shop do Homebaked

Mitchell’s była czymś więcej niż sklepem z pieczywem. Była częścią codziennego Anfield, także w dni meczowe, kiedy kibice zatrzymywali się po jedzenie przed wejściem na stadion. Jej zamknięcie oznaczało więc utratę nie tylko kolejnego biznesu, ale fragmentu lokalnego rytuału.

Wydawało się, że budynek podzieli los wielu innych domów w okolicy. Wtedy pojawił się projekt 2Up2Down, związany z działalnością holenderskiej artystki Jeanne van Heeswijk podczas Liverpool Biennial. Dawna piekarnia stała się przestrzenią spotkań i pracy nad przyszłością dzielnicy. I tutaj pojawiło się coś, co w projektach urbanistycznych zdarza się zaskakująco rzadko: ktoś zapytał mieszkańców, czego właściwie chcą.

Odpowiedź była prosta. Chcieli odzyskać kawałek normalności. Pamiętali piekarnię, pamiętali chleb i pie. Zamiast kolejnych abstrakcyjnych koncepcji rewitalizacji pojawiła się więc idea, żeby budynek ocalić i ponownie uruchomić w nim piekarnię.

Z czasem z tej inicjatywy wyrósł Homebaked Community Land Trust i społeczny biznes piekarniczy. Mieszkańcy zaczęli przejmować realną odpowiedzialność za przyszłość budynku. Dzięki kolejnym etapom remontu, finansowaniu i pracy społeczności miejsce zostało uratowane przed wyburzeniem, a piekarnia wróciła do życia. Piętro otrzymało funkcję mieszkaniową, a parter wrócił do swojej dawnej roli. Zamiast buldożerów pojawiło się hasło:

„Brick by brick, loaf by loaf” – cegła po cegle, bochenek po bochenku.

I właśnie dlatego Homebaked nie jest po prostu piekarnią, w której można zjeść dobrego pie. To budynek, który odzyskał własną historię, a wraz z nią swoje miejsce w życiu dzielnicy.

Pie, Bovril i sobota na trybunach

Żeby zrozumieć, dlaczego akurat pie stał się tutaj tak ważny, trzeba na chwilę przestać traktować go jak zwykły wypiek. Polskie „wytrawne ciasto” czy „placek z nadzieniem” opisuje konstrukcję, ale nie oddaje kulturowego bagażu brytyjskiego pie. To jedzenie mocno związane z kuchnią codzienną, robotniczą i północną, a z czasem również z kulturą brytyjskich stadionów.

Stadionowy pie przez dziesięciolecia nie aspirował do wyrafinowania. Miał być gorący, sycący i możliwy do zjedzenia na stojąco w listopadowym deszczu, najlepiej popity kubkiem Bovrilu. Nie chodziło o analizowanie aromatów, tylko o to, żeby człowiek nie zamarzł przed końcem pierwszej połowy. Ale jedzenie było tylko jednym elementem większego rytuału.

Brytyjska „terrace culture” obejmowała ubrania, muzykę, język, fryzury, puby, podróże na mecze i cały sposób spędzania soboty. Pociąg albo autobus, spotkanie ze znajomymi, pub, odpowiednia kurtka, buty, szalik, a później stadion. Muzyka, moda i futbol przenikały się ze sobą tak mocno, że człowiek mógł powiedzieć, skąd pochodzi i komu kibicuje, zanim jeszcze zdążył się przedstawić.

Red on Red Phila McNulty’ego i Jima White’a dobrze pokazuje zresztą, jak daleko poza samą murawę potrafiła wyjść futbolowa rywalizacja na północy Anglii, obejmując tożsamość, klasę, kulturę i codzienne życie Liverpoolu i Manchesteru.

Pie był częścią tego samego świata. Trochę jak szalik albo program meczowy. Nie musiał być wyszukany. Musiał być swojski. Miał smakować sobotą, drogą na stadion i tym krótkim momentem, kiedy człowiek stoi na trybunie z czymś gorącym w ręku i przez chwilę nie interesuje go nic poza tym, co wydarzy się za kilka minut.

Problem polegał jednak na tym, że wraz z tą tradycją przez lata nie zawsze szła jakość. Stadionowy pie miał być przede wszystkim praktyczny. Homebaked zrobiło coś znacznie ciekawszego: nie odrzuciło tej tradycji, tylko postanowiło zrobić ją dobrze.

Shankly zamknięty w cieście

Menu Homebaked wyrasta z tej samej lokalnej pamięci. Scouse został zamknięty w cieście, powstała jego wersja wegańska, pojawiły się kolejne receptury, a historia Liverpool Football Club zaczęła funkcjonować w nazwach poszczególnych pie.

Najbardziej oczywistym przykładem jest Shankly Pie. Bill Shankly w wersji kulinarnej brzmi jak coś, co mogło powstać wyłącznie w Liverpoolu. I tym razem nie jest to żadna marketingowa legenda dorobiona po fakcie. Twórcy Homebaked, chcąc stworzyć pie oddający hołd Shankly’emu i swoim sąsiadom, zapytali jego rodzinę o ulubione danie po długim dniu w Melwood. To właśnie ten posiłek stał się inspiracją dla receptury: wołowina, bekon i pieczarki zamknięte w kruchym cieście.

I właśnie Shankly wylądował na moim talerzu.

Luiza postawiła na Mushroom & Brandy Pie, a stół uzupełniły jajka w koszulce z awokado i frittata. Był więc trochę stadion, trochę brunch i trochę pytanie, dlaczego właściwie człowiek dobrowolnie je coś tak konkretnego przed południem.

Odpowiedź przyszła po pierwszym kęsie.

Shankly Pie jest konkretny. Ciasto jest kruche i złociste, a środek ma głębię, której oczekuje się od dobrego mięsnego pie. Wołowina i bekon dają solidną podstawę, pieczarki dodają ziemistości, a sos spina całość bez zamieniania jej w ciężką, tłustą masę. To nie jest jedzenie wymagające instrukcji obsługi. Bierzesz widelec, próbujesz i po chwili orientujesz się, że talerz jest zdecydowanie bardziej pusty niż jeszcze kilka minut wcześniej.

Mushroom & Brandy idzie w inną stronę. Jest bardziej aromatyczny, z grzybami na pierwszym planie i brandy dodającą całości charakteru. I tutaj pojawia się bardzo przyjemny zbieg okoliczności, bo ten pie zdobył brązowy medal British Pie Awards 2025 w kategorii Vegetarian Pie. Homebaked zdobyło również srebro w kategorii Sports Club Pie za Klopp Pie i Trinity oraz brąz za Barnes 10. Czyli Luiza, całkowicie nieświadomie, zamówiła medalistkę.

Ja dostałem Shankly Pie, który może nie miał tego konkretnego medalu w wynikach 2025, ale miał coś równie istotnego: bardzo dobry powód, żeby przez najbliższe kilka minut nie prowadzić żadnych filozoficznych ani historycznych rozmów, a po prostu rozkoszować się smakiem dzielnicy naznaczonej futbolem.

Miejsce, od którego zaczyna się Anfield

Homebaked ma zresztą w moim przypadku jeszcze jedno znaczenie. Wraz z LUNDI Travel, dla którego jestem przewodnikiem po Anfield i stadionie Liverpool FC, właśnie tutaj spotykamy się z grupami przed rozpoczęciem wycieczki po tej części miasta.

To całkiem dobre miejsce na początek. Zanim ruszymy w stronę stadionu i zacznę opowiadać o Shanklym, Paisleyu, Kloppie, The Kop czy kolejnych pokoleniach kibiców, można tutaj przez chwilę zobaczyć Anfield z zupełnie innej strony. Grupa dostaje kawę, coś do jedzenia, a przede wszystkim kilka minut spokoju przed tym, co za chwilę nastąpi. Sama wycieczka po Anfield potrafi być intensywna: historia klubu, stadion, trybuny, anegdoty, legendy i ta charakterystyczna umiejętność Liverpoolczyków do opowiadania o swoim klubie tak, jakby wydarzenia sprzed czterdziestu lat miały miejsce wczoraj.

Zanim pokażę ludziom miejsce, które zna cały piłkarski świat, mogę więc najpierw pokazać im kawałek dzielnicy, która ten świat przez dziesięciolecia obserwowała z pierwszego rzędu.

Anfield poza stadionem

Kiedy wychodzimy z Luizą na Oakfield Road, dzielnica wciąż jeszcze drzemie. Za kilka dni wrócą tutaj tłumy, śpiewy, kolejki, nerwy i ten charakterystyczny chaos, który mieszkańcy i kibice traktują jak część naturalnego krajobrazu. Liverpool pojedzie do Newcastle, rozpocznie się nowa kampania Premier League, a wokół Anfield ponownie pojawi się cały świat.

Warto jednak zobaczyć tę okolicę właśnie wtedy, kiedy trybuny milczą. Stadion może opowiadać o współczesnym Liverpoolu jako globalnej piłkarskiej potędze, ale opowieść dzielnicy zaczyna się dużo wcześniej. Biały maszt przypomina o mieście, którego potęga wyrastała z morza. Wolverton Street pamięta sprawę Julii Wallace. Stare szeregowce przypominają o pokoleniach robotników, którzy zbudowali tę część miasta. Mitchell’s Bakery opowiada o codziennym życiu dzielnicy, a Homebaked pokazuje, że lokalna społeczność może jeszcze zawalczyć o to, co miało zniknąć.

W sobotę nie było tłumu. Nie było meczu. Nie było wielkiej piłkarskiej ceremonii. Była kawa, frittata, poached eggs, Mushroom & Brandy Pie i Shankly Pie. Był spokojny poranek i kilka osób siedzących przy stolikach. Była piekarnia, która kilkanaście lat wcześniej miała zniknąć, a dziś działa w budynku, który od ponad wieku jest częścią życia Anfield.

I może właśnie dlatego ten spokojny, przedsezonowy poranek w Homebaked wydał nam się bardziej „Anfield” niż niejeden wielki billboard z herbem Liverpoolu. Bo ostatecznie opowieść o tym miejscu nie dotyczy wyłącznie tego, co znajduje się na boisku. Dotyczy również tego, co zostaje po drugiej stronie ulicy, kiedy cały świat patrzy na stadion. Czasem jest to po prostu kawa, kilka kawałków kruchego ciasta i budynek, którego nie udało się zburzyć. Cegła po cegle. Bochenek po bochenku. Pie po pie. A to, jak na Liverpool, jest całkiem niezłą historią.